De vele betekenissen van poorten in volksbuurten

Juist in sociale woningbouw komen veel poorten voor. Bij volksbuurtverkenningen passeert de wandelaar vaak diverse poorten van allerlei afmetingen en met verschillende functies. Welke betekenis hadden die poorten destijds voor hun ontwerpers? En hoe herken je dat nu nog in het straatbeeld?

Zelfvertrouwen
In de 19e eeuw was het droevig gesteld met de woonomstandigheden van de snel groeiende arbeiderspopulatie in de steden. Revolutiebouw met huisjesmelkers aan zet. De Woningwet van 1901 markeerde het kantelpunt. Woningbouwverenigingen gingen aan de slag om woonomstandigheden voor hun leden op peil te brengen. Nieuwe woonbuurten op eigen grond, eigen architecten en met zelfvertrouwen en trots als fundament.  De fraaie poort in de randbebouwing geeft toegang tot het woongebied daarachter en straalt vooral het zelfvertrouwen van ‘de arbeidersklasse’ uit: ‘onze wijk en woningen’. Naar analogie van de Karl Marx Hof in Wenen. Mooie voorbeelden zijn de poorten van De Hoogte in Groningen, de Spaarndammerbuurt in Amsterdam, de Transvaalwijk in Haarlem en de Sint Maartenspoort in Maastricht.

Betekenissen
Natuurlijk hebben de meeste poorten meer of andere betekenissen. Drie voorbeelden:

  1. De poort schermt als een filter een rustiger woongebied af van een drukke doorgaande weg. Openbaar versus semi-openbaar. Als wandelaar voel je dat: je betreedt het domein van de buurtbewoners zoals bij de Coöperatiehof in Amsterdam
  2. De wandbebouwing van de drukkere doorgaande weg moet om esthetische redenen doorlopen. Een minder opvallende poort onder het gebouw zorgt dat de achterliggende woonwijk toch bereikbaar is. Het zijn meer doorsnijdingen van de bouwmassa, zoals op diverse plaatsen op het IJ-plein in Amsterdam 
  3. De poort heeft alleen een praktische functie: de bebouwing loopt door en je moet erachter kunnen komen. Zoals de vele poortjes in voorgevels als doorgang naar de brandpaden achter woningen. Waarna veel gemeenten en corporaties allerlei hindernissen opwerpen om te vermijden dat die brandpaden ook weer doorgaande routes voor wandelaars en fietsers zijn.  

Dyon Noy

Dyon Noy werkt al meer dan 40 jaar voor woningcorporaties aan hun vraagstukken. Deze interesse ontstond al tijdens zijn studie architectuur en stedenbouw aan de TUe eind jaren 70. Hij vindt dat de sociale woningbouw een unieke positie heeft. Borging van de betaalbaarheid en kwaliteit van wonen voor mensen die een steuntje in de rug nodig hebben. Zodanig dat inclusiviteit geborgd is: ‘samen doen we het’. En dan zeker niet alleen achter de voordeur, maar ook in de woonomgeving. Vanaf 2006 ondersteunt zijn adviesbureau Atriensis met zo’n 130 collega’s woningcorporaties met allerlei uitdagingen op verduurzamingsgebied.

© Volksbuurtverkenner - Ontwerp door Tineke Reijbroek - Realisatie door de Websitebouwers